T.C. Mİllî Eğİtİm BakanlIğI
KOCAELİ / GEBZE - Kroman Çelik İlkokulu

SAĞLIKLI BESLENME

İLKOKUL ÇOCUKLARI İÇİN SAĞLIKLI BESLENME REHBERİ




SUNUŞ
Beslenme, anne karnından başlayarak insan sağlığının korumasında ve iyileştirilmesinde en önemli faktörlerden biridir. Sağlıklı, yeterli ve dengeli beslenme herkes için, özellikle de çocuklar için gereklidir; çünkü bu dönemde kazanılacak beslenme alışkanlıkları yaşam boyu sürdürülmektedir.
Özellikle hızlı büyüme ve gelişme süreci olan bebeklik, çocukluk ve adölesan döneminde kazanılan doğru beslenme alışkanlıkları bireylerin yeterli, dengeli ve sağlıklı beslenmelerinin sağlanması açısından da önem kazanmaktadır. Büyüme ve gelişme; beslenme, genetik yapı, cinsiyet, çevresel etmenler, sosyo-ekonomik durum kültür ve gelenekler gibi çeşitli etmenlerin etkisi altındadır. Kalıtsal özellikleri ve çevresel etmenleri kontrol etmemiz, her zaman mümkün olmasa da bilinçli bir beslenme ile daha sağlıklı, mutlu, verimli ve uzun bir yaşama; çocukluktan başlayan doğru beslenme alışkanlıkları kazanarak, adımımızı atabiliriz.
“Sağlıklı beslenme sağlıklı çocukluk ise; sağlıklı yetişkinlik demektir” sloganıyla yola çıkarak Bakanlığımızca Milli Eğitim Bakanlığı ile işbirliği içerisinde “İlköğretim Okullarında Beslenme Eğitimi” programı başlatılmıştır.

BESLENME DOSTU OKUL

İLKÖĞRETİM ÇOCUKLARI İÇİN SAĞLIKLI BESLENME,SAĞLIKLI BESLENEBİLİYOR MUYUM?

Sevgili öğrenciler; okula ilk başladığınız günleri hatırlıyor musunuz? Artık aile büyükleriniz, daha önceden olduğu kadar sizlerle birlikte değiller. Öğretmenleriniz ve arkadaşlarınızla birlikte yeni bir ortamdasınız. Bir yandan da hızla büyümeye devam ediyor, sürekli olarak yeni şeyler öğreniyorsunuz.
Artık, eskisinden daha fazla ev dışında besleniyorsunuz. Acaba büyüme ve gelişmeniz için gerekli olan besinleri ve bunlardan ne miktarda yemeniz gerektiğini bilerek mi besleniyorsunuz? Yoksa amacınız sadece sevdiğiniz besinleri yiyerek karnınızı doyurmak mı? Her sevdiğiniz besin acaba sizin için yararlı mı? Gün boyu kaç kez yemek yersiniz? Hangi yiyeceklerin içinde neler var, bunlar sizin için neden gerekli? Acaba beslenme alışkanlıklarınız, sağlığınızı, başarılı, güçlü ve mutlu olmanızı etkiler mi?
Kısacası sağlıklı beslenip beslenmediğinizi merak ediyor ve bilinçli bir şekilde beslenmenizi düzenlemek istiyorsanız bu kitapta size yardımcı olacak bilgileri bulabilirsiniz. Bu bilgileri ne kadar çabuk öğrenip uygulamaya başlarsanız, o kadar erken hem olması gereken doğru beslenme alışkanlıklarını kazanabilir, hem de şimdi ve daha sonraki yaşamınızda daha sağlıklı, güçlü ve başarılı olabilirsiniz.

BESİNLER ve BESİN ÖGELERİ

Doğumdan itibaren büyüme ve gelişme, sağlıklı ve uzun bir yaşam için vücudumuza gerekli olan bütün maddeleri besinlerle alırız. Her gün, her mevsim tükettiğimiz çok çeşitli besinler vardır. Besinler, elde edildikleri kaynaklara göre iki gruba ayrılır;
1. Süt, yumurta, peynir, et, tavuk, balık gibi hayvansal kaynaklı besinler,
2. Sebzeler, meyveler, ekmek, mercimek, kuru fasulye, makarna, bulgur gibi bitkisel kaynaklı besinler.
Bu besinlerin her birinin içinde vücudumuza farklı yararlar sağlayan maddeler bulunmaktadır. Bu maddelere besin öğesi denir.

İLKÖĞRETİM ÇOCUKLARI İÇİN SAĞLIKLI BESLENME

Besin öğeleri; protein, karbonhidrat, yağ, vitaminler, mineraller ve sudur. Vücudumuzun bileşimi de bu besin öğelerinden oluşmaktadır. Organlarımızın düzenli olarak çalışabilmesi ve günlük işlerimizi sağlıklı sürdürebilmek için bu öğelerin her birinden her gün almamız gereklidir. Aldığımız miktarların yetersiz veya fazla olması sağlığımızı etkiler. Bu nedenle gün boyu, çeşitli besinlerden yeterli miktarlarda tüketilmelidir.

BESİN ÖĞELERİ

Proteinler
Büyüme ve gelişme vücut hücrelerinin sayısının artmasıyla gerçekleşir. Bu hücrelerin yapılabilmesi için protein gereklidir. Hücreler birleşerek dokularımızı ve organlarımızı oluşturur. Anne karnındaki bir bebeğin organları da bu sayede yapılanabilir. Vücudumuzu hastalıklara karşı koruyan savunma sistemlerimiz için de proteinler gereklidir.
Yeterince protein alamazsak ne olur?
• Büyüme ve gelişmemiz yavaşlar
• Kolay hasta oluruz
• Hastalıklar daha uzun sürer                                                                        
• Saç, deri, tırnak gibi dokularımızın
sağlığı bozulur
• Organlarımızın çaBESLENME DOSTU OKULlışması aksar
• Büyüme ve gelişme için yeterli miktarda protein tüketilmelidir.
• Süt, yoğurt, et, yumurta gibi hayvansal kaynaklı proteinler,
daha kolaylıkla vücut proteinlerine dönüşebilirler.
• Hayvansal kaynaklı proteinlerin, gereğinden fazla
tüketilmesi doğru değildir.
Mercimek, kuru fasulye gibi besinler, bulgur-pirinç gibi besinlerle bir arada yenirse vücudumuza daha çok yarar sağlar.

İLKÖĞRETİM ÇOCUKLARI İÇİN SAĞLIKLI BESLENME
Karbonhidratlar
Vücut çalışması ve günlük hareketlerimizi yapabilmek için gerekli olan enerjinin büyük çoğunluğu karbonhidratlardan sağlanır.
Bazı karbonhidratlar basit bir yapıdadır. Bunlar bize tatlı tadı veren karbonhidratlardır. Örneğin çay şekeri bu grupta yer alır. Şeker, saflaştırılmış bir maddedir.
Günlük yaşamınızda fazla hareketli değilseniz ve spor yapmıyorsanız, şeker içeriği yüksek besinleri fazla miktarda tüketmeyiniz. Bu tür yiyecekleri fazla tüketmek şişmanlığa neden olur. Ayrıca, hızla kana karıştıkları için iştahınızı azaltarak vücudunuz için gerekli olan diğer besinleri yeterli miktarda yemenizi engeller. Bu nedenle böyle besinlerin özellikle yemek saatine yakın tüketilmesi sakıncalıdır.
Şeker ve şekerli besinler diş sağlığını da olumsuz yönde etkiler. Diş çürümelerinin en büyük nedeni bu besinlerin fazla miktarda ve sık aralıklarla tüketilmesidir.
Şekerlemeler,
şekerli içecekler,
çikolata, gofret,
tatlı bisküviler,
baklava,BESLENME DOSTU OKUL
kağıt helva,
pamuk şekeri,
diğer tatlı
yiyecekler
basit
karbonhidratları
fazla miktarda
içerirler.

İLKÖĞRETİM ÇOCUKLARI İÇİN SAĞLIKLI BESLENME

Tadı tatlı olmayan diğer karbonhidratlar, nişasta ve posadır. Bunlar, bitkisel kaynaklı besinlerin yapısında bulunurlar.
Nişasta; buğday, pirinç gibi tahıllarda ve bunlardan hazırlanan yiyeceklerde daha fazla bulunur. Nişasta yapısındaki karbonhidratlar kana daha yavaş karıştıkları için kan şekerinin daha düzenli olmasını sağlarlar.
Posa ise; nohut, kuru fasulye, mercimek gibi kurubaklagiller, kepeği ayrılmamış tahıllar, sebze ve meyvelerin yapısında daha fazla miktarda bulunmaktadır.
Posa, sindirim sisteminin sağlıklı çalışması için gereklidir. Ayrıca, posadan zengin besinlerin yeterli miktarda tüketilmesi pek çok hastalığa karşı koruyucu etki göstermektedir.
DİŞ SAĞLIĞINIZI KORUMAK İÇİN
• Şeker ve şeker içeriği yüksek olan besinleri fazla
miktarda ve yemekten önce yemeyiniz
• Yeterli miktarda süt-yoğurt-peynir tüketiniz
• Günde en az iki kez dişlerinizi fırçalayınız
Yeterli posa alabilmek için;
• Kabuklu yenebilen salatalık, elma, armut gibi sebze ve meyveleri iyice yıkadıktan sonra kabuklu olarak tüketiniz.
• Posadan zengin olan sebze, meyve ve kurubaklagil gibi besinleri her gün tüketiniz.

İLKÖĞRETİM ÇOCUKLARI İÇİN SAĞLIKLI BESLENME

Yağlar
Yağlar, en fazla enerji sağlayan besin öğesidir. Sıvı ve katı yağlar olmak üzere ikiye ayrılırlar.
Sıvı yağlar, zeytin, ay çekirdeği, mısır, fındık ve soya gibi bitkisel besinlerden elde edilmektedir.
Katı yağlar ise margarinler ve tereyağıdır. Ayrıca bütün hayvansal besinlerin içinde de katı yağlar bulunmaktadır. Özellikle yağlı kırmızı etler ve bunlardan yapılan sucuk, salam, sosis gibi besinlerin içinde fazla miktarda katı yağ bulunmaktadır. Katı yağların fazla miktarda tüketilmesi, kalp ve damar sağlığımız için sakıncalıdır. Bu nedenle yemekler pirişilirken katı yağ yerine az miktarda bitkisel sıvı yağların kullanılması daha sağlıklıdır.
Yemekler pişirilBESLENME DOSTU OKULirken içine konulan az miktardaki yağ ve besinlerin bileşiminde bulunan görmeden yediğimiz yağlar bizim için yeterlidir.
Ekmeğin üzerine yağ sürmek veya yağa ekmek bandırmak, yağ içeriği çok olan besinlerden fazla miktarda yemek, yağ tüketiminin artmasına neden olur.
Yağda kızartılmış bütün yiyecekler, mayonez,
kremalı yiyecekler, yağlı etler, sucuk, salam, sosis, çikolatalar
ve çikolatalı yiyeceklerin yağ içeriği fazladır

İLKÖĞRETİM ÇOCUKLARI İÇİN SAĞLIKLI BESLENME

Vitaminler
Vitaminler, hastalıklardan korunabilmek ve vücudumuzun düzenli çalışabilmesi için gereklidir.
Her besinin bileşiminde farklı vitaminler bulunmaktadır. En çok vitamin sağlayan besinler, taze sebze ve meyvelerdir. Özellikle bu besinlerden aldığımız A vitamini, daha iyi görmemizi sağlar, büyüme ve gelişme için çok gereklidir. C vitamini ise grip, nezle gibi hastalıklara karşı korur. Ayrıca diş etlerimizin daha sağlıklı olması için de C vitamini gereklidir.
D vitamini besinlerimizde az miktarda bulunur. Güneş ışınlarından yeterince yararlanırsak, besinlerle vücudumuza aldığımız D vitamini, görevlerini daha iyi yapabilir. Süt, yoğurt, peynir gibi besinlerde bulunan kalsiyum, D vitamini yardımıyla kemiklerimizi güçlendirir.
B grubu vitaminler, kan yapımı, kas ve sinir sisteminin çalışması için gereklidirler. Bu vitaminler, bütün besinlerde farklı miktarlarda bulunmaktadır.
Yağ içeriği yüksek besinleri fazla miktarda yersek
ne olur?
• Gereğinden fazla enerji aldığımız için şişmanlarız
• Vücudumuzda dolaşan kanın bileşimi bozulur
• Kalp ve damar sağlığımız olumsuz yönde etkilenir
• Özellikle katı yağlar kalp ve damarlarımız için daha
zararlıdır
Günlük olarak tüketmemiz gereken besinleri yeterli miktarda tüketebilirsek, vücudumuz için gerekli bütün vitaminleri almış oluruz.

İLKÖĞRETİM ÇOCUKLARI İÇİN SAĞLIKLI BESLENME

Mineraller
Vücudumuzda en çok bulunan mineral kalsiyumdur. Kemik ve diş sağlığı için gereklidir. Kalsiyum, en çok süt ve sütten yapılan besinlerde bulunur. Günlük olarak süt, yoğurt ve peynirden yeterince tüketilemezse, kalsiyum ihtiyacı yeterince sağlanamaz.
Vücudumuzda az miktarda bulunduğu halde çok önemli görevleri olan başka mineraller de vardır. Bunlardan birisi de demirdir. Demir en çok et, yumurta, kuru fasulye, nohut, mercimek, koyu yeşil yapraklı sebzeler gibi besinlerde bulunur. Bu besinlerde bulunan demirin, vücudumuzda daha iyi kullanılabilmesi için C vitamini gereklidir. Bu nedenle her öğünde sebze ve meyve grubundaBESLENME DOSTU OKULn bir besini mutlaka tüketmek için özen göstermelisiniz.
Yemek sırasında çay, kahve, kola gibi içeceklerin ve çikolatalı yiyeceklerin tüketilmesi, vücudunuzun demirden yararlanmasını azaltır. Eğer çok isteniyorsa ara sıra bu tür yiyecek ve içecekler, yemekten 1-1.5 saat önce veya sonra, az miktarda tüketilebilir. Çay, limonlu ve açık içilirse bu olumsuz etkisi azalabilir.
Demir yetersizliğinde ne olur?
• Vücudun kan yapımı bozulur, kansızlık gelişir
• Dokulara oksijen taşınması aksar
• Yorgunluk ve halsizlik gelişir
• Dikkat dağınıklığı nedeniyle öğrenme yavaşlar
• Hastalıklara yakalanma kolaylaşır
Kalsiyum yetersiz alınırsa ne olur?
• Kemik ve dişlerimiz yeterince güçlü olmaz
• Kemiklerimizin uzaması yavaşladığı için
boyumuz kısa kalır
• Kas ve sinir sisteminin çalışması aksar.

İLKÖĞRETİM ÇOCUKLARI İÇİN SAĞLIKLI BESLENMEBESLENME DOSTU OKUL

Vücudumuzda çok önemli görevleri olan diğer bir element de iyottur. Tiroit bezinin çalışması, büyüme ve özellikle zihinsel gelişim için çok gereklidir. İyot; balık gibi deniz ürünleri ve iyotlu tuzun bileşiminde bulunur. Yemekler pişirilirken iyotlu tuz kullanmak gereklidir. Ancak, fazla tuz kullanmak da sağlığımız için zararlıdır. Bu nedenle; yemeğin tadına bakmadan tuz ekmemeye ve tuz içeriği fazla olan besinlerden çok yememeye özen gösterilmelidir.
Su
Vücudumuzun düzenli çalışabilmesi için gerekli olan sıvının çoğunluğunu su ve diğer içeceklerden (yaklaşık 1 - 1.5 litre) sağlarız. Geriye kalan miktarı ise yiyeceklerimizin bileşiminde bulunan ve farkında olmadan aldığımız su ile karşılamış oluruz.
Vücudumuza aldığımız su idrar, ter ve dışkıyla atılır. Bir miktarını da solunum yoluyla kaybederiz. Sıcak havalarda ve fazla fiziksel aktivite sırasında terleme nedeniyle su kaybımız artar. Ayrıca ishal sırasında dışkı ile daha fazla su atarız.
Günlük olarak kaybettiğimiz miktarı karşılayacak kadar sıvı almadığımızda vücut hücrelerinin çalışması aksar.

İLKÖĞRETİM ÇOCUKLARI İÇİN SAĞLIKLI BESLENME

İçerdikleri besin öğeleri yönünden birbirine benzeyen besinler bir araya toplandığında 4 grup oluşmaktadır.
Bunlar;
1. Süt Grubu
2. Et-Yumurta - Kurubaklagil Grubu
3. Taze Sebze ve Meyve ... Grubu
4. Ekmek ve Tahıl Grubu
Aşağıda, her besin grubunda yer alan besinlerin neler olduğunu, bu besinlerin hangi önemli besin öğelerini sağladığını ve 1 günde toplam olarak ne miktarda yemeniz gerektiğini göreceksiniz. Noktalı kutu içinde verilen bu miktarları, gün içine dağıtarak sağlıklı beslenebilirsiniz.

İLKÖĞRETİM ÇOCUKLARI İÇİN SAĞLIKLI BESLENME

Süt Grubu

Bu grupta bulunan besinler:
Süt, yoğurt
Peynirler (beyaz peynir, kaşar, çökelek gibi)
Ayran
Süt tozu
Sütlü tatlılar (sütlaç, muhallebi, dondurma gibi),
Sağladığı Önemli Besin Ögeleri:
Kalsiyum, protein, D vitamini, bazı B grubu
vitaminler
Günlük tüketilmesi önerilen toplam miktar
2-3 su bardağı süt veya yoğurt
(350-450 gram)
+
1 kibrit kutusu büyüklüğünde peynir
(30 gram)
• 1 su bardağı ayran içtiğiniz zaman yarım su
bardağı yoğurt yemiş sayılırsınız
• 1 kase sütlü tatlı yediğinizde, 1BESLENME DOSTU OKUL su bardağı süt
içmiş sayılırsınız
• 1 su bardağı süt veya yoğurt tüketmediğinizde,
ek olarak 30 gram daha peynir yemelisiniz.

İLKÖĞRETİM ÇOCUKLARI İÇİN SAĞLIKLI BESLENME

Et-Yumurta-Kurubaklagil
Grubu
Bu grupta bulunan besinler:
Kırmızı etler (dana, kuzu vb.) Beyaz etler (tavuk, hindi, balık)
Yumurta
Kuru baklagiller (mercimek, kuru fasulye, nohut)
Et ürünleri (salam, sosis, sucuk, pastırma)
Sağladığı Önemli Besin Ögeleri:
Protein, demir, bazı B grubu vitaminler.
(kuru baklagiller yukarıdakilere ek olarak posa
yönünden de zengindir)
Günlük tüketilmesi önerilen toplam miktar
2-3 köfte kadar et-tavuk-balık-hindi
+
Haftada 3-4 kez 1 adet yumurta
+
Haftada 3-4 kez 1 porsiyon kurubaklagil
• Kuru fasulye, nohut, mercimek gibi kurubaklagilleri
daha sık tüketiyorsanız et miktarını azaltabilirsiniz
• Etlerin yağlı olan bölümlerini ve sucuk, salam gibi
et ürünlerini fazla yemezseniz daha sağlıklı
beslenmiş olursunuz.

İLKÖĞRETİM ÇOCUKLARI İÇİN SAĞLIKLI BESLENME

Sebze ve Meyve Grubu

Bu grupta bBESLENME DOSTU OKULulunan besinler:
Bütün taze sebzeler: Domates, havuç,
salatalık, taze fasulye, patlıcan, yeşil biber,
pırasa, karnabahar, lahana, ıspanak, kereviz,
patates, maydanoz, dereotu, marul gibi besinler
Bütün taze meyveler: Elma, portakal, mandalina,
çilek, armut, karpuz, kiraz, dut, şeftali,
üzüm, muz, incir gibi besinler
Sağladığı Önemli Besin Ögeleri:
Vitaminler (özellikle C ve A vitaminleri), mineraller,
posa
Günlük tüketilmesi önerilen toplam miktar
GÜNDE KEZ YEMEYE ÇALIŞINIZ
• Sabah kahvaltısında, öğlen ve akşam yemeklerinde,
2 ara öğünde taze sebze veya meyve yerseniz 5’i
tamamlayabilirsiniz.
• Günde 5 kez yemeniz gerekenin en az 3’ünü salata
veya meyve olarak tüketebilirseniz daha
çok vitamin almış olursunuz

İLKÖĞRETİM ÇOCUKLARI İÇİN SAĞLIKLI BESLENME

Ekmek ve Tahıl Grubu
BESLENME DOSTU OKUL
Bu grupta bulunan besinler:
Buğday, çavdar, yulaf ve mısırdan yapılmış
ekmekler, bazlama, makarna, şehriye, bulgur,
irmik, un, pirinç, yufka gibi besinler
Sağladığı Önemli Besin Ögeleri:
Karbonhidrat, bazı B grubu vitaminler, mineraller,
posa
Günlük tüketilmesi önerilen toplam miktar
4-6 orta dilim ekmek (200-300 gram)
+
1 küçük kase pilav-makarna
(6-8 yemek kaşığı)
veya 1 orta dilim börek
+
1 kase kadar çorba
• 1 küçük kase pilav-makarna veya 1 dilim börek
yediğinizde 1 orta dilim ekmek yemiş olursunuz.
İstediğiniz zaman ekmek hakkınızı bu tür besinlerle
değiştirebilirsiniz.
• 4-6 adet bisküvi, grisini veya 1-1.5 paket kraker
yediğinizde yine 1 orta dilim ekmek yemiş
olursunuz. Bu tür besinlerden yediğinizde ekmek
hakkınız azalacaktır.
• Vücut ağırlığınız fazla ise yukarıda belirtilen
miktarlardan daha fazla yememeye özen
göstermelisiniz.

İLKÖĞRETİM ÇOCUKLARI İÇİN SAĞLIKLI BESLENME

ÖĞÜNLERİMİZ
Her gruptan günlük olarak tüketmeniz gereken toplam besin miktarlarını 3 ana, 2 ara öğüne dağıtırsanız, dengeli ve yeterli beslenmiş olursunuz.
Sabah kahvaltısı, öğlen ve akşam yemekleri ana öğünlerdir. Sabah ve öğle arasındaki ara öğün kuşluk adını alır. Öğle ve akşam yemeği arasındaki ara öğün ise ikindidir. Özellikle ana öğünleri atlamak yetersiz ve dengesiz beslenmenize neden olur.
Sabah Kahvaltısı
Bütün gece süren açlıktan sonra günün en önemli öğünü sabah kahvaltısıdır. Sabahları kendinizi daha iyi hissetmenizi ve daha iyi öğrenmenizi sağlar. Kahvaltı etmeden okula gelen çocukların daha az başarılı oldukları görülmüştür. Bu nedenle kahvaltı etmeden evden çıkmamaya özen göstermelisiniz.

İLKÖĞRETİM ÇOCUKLARI İÇİN SAĞLIKLI BESLENME

BİRLİKTE MENÜ YAPALIM
Ana öğünlerinizde 4 besin grubunun her birinden bir besin bulunabilirse, besin öğeleri, vücuttaki görevlerini daha iyi yerine getirebilirler. Besin gruplarında hangi yiyeceklerin yer aldığına tekrar bakabilirseniz, öğünleriniz için doğru besin seçimlerinizi yapabilirsiniz.
Aşağıda, kahvaltı, öğlen veya akşam yemekleri için değişik örnekler verilmiştir. Evinizde bulunan yiyecekleri kullanarak annenizle birlikte dengeli menüler yapabilirsiniz. Böylece bilgilerinizi ailenizle paylaşarak sağlıklı beslenmeyi alışkanlık haline getirebilirsiniz.
Okul yemekhanesinde yemek veriliyorsa, bu menülerin dengeli olabilmesi için arkadaşlarınızla, öğretmenlerinizle ve yöneticilerinizle birlikte çözümler geliştirebilirsiniz.
Okul yemekhanesinde yemek verilemiyorsa, evden götüreceğiniz beslenme çantasını bilinçli bir şekilde hazırlarsanız, her koşulda dengeli ve sağlıklı beslenebilirsiniz.

İLKÖĞRETİM ÇOCUKLARI İÇİN SAĞLIKLI BESLENME
BESLENME DOSTU OKUL
ANA ÖĞÜNLER İÇİN DENGELİ MENÜ ÖRNEKLERİ
KAHVALTI
Peynir Süt
Haşlanmış yumurta Poğaça
Taze meyve Suyu Mandalina veya
Ekmek Portakal
Süt Peynirli omlet
Haşlanmış yumurta Domates-salatalık
Domates-salatalık Ekmek
Ekmek Ihlamur
Kaşarlı tost Süt
Taze meyve suyu Tahin-pekmez-ekmek
Portakal
• Vücut ağırlığınız fazla değilse kahvaltılıklara pekmez, bal,
reçel, marmelat ekleyebilirsiniz
• Örneklerde yer alan sebze ve meyveleri mevsime uygun
şekilde seçebilirsiniz
Değişik bir kahvaltı yapmak
istediğinizde süt veya yoğurt içine
mısır gevreği, yulaf ezmesi gibiBESLENME DOSTU OKUL
kahvaltılık tahıllardan koyabilirsiniz
YANINDA MEYVE YEMEYİ UNUTMAYINIZ

İLKÖĞRETİM ÇOCUKLARI İÇİN SAĞLIKLI BESLENME

ÖĞLE veya AKŞAM YEMEKLERİ
Okulda öğlen yemeği verilemiyorsa
Okula götüreceğiniz beslenme çantasını da aynı şekilde 4 besin grubunda bulunan besinlerden seçerek hazırlayabilirsiniz. Bu çantada sulu yemekleri taşımak zordur. Dengeli bir şekilde hazırlanmış ekmek arası yiyeceklerle de sağlıklı beslenebilirsiniz.
Kuru fasulye yemeği Kıymalı kabak yemeği
Bulgur pilavı Makarna
Karışık salata Yoğurt
Ayran
Kıymalı tepsi böreği Mercimek çorba
Domates salatası Etli yaprak sarma
Ayran (yoğurt)
Meyve
Fırında tavuk Püreli Köfte
Pirinç pilavı Zeytinyağlı taze fasulye
Havuç-marul salatası Sütlaç
Okulda öğlen yemeği veriliyorsa
Yemeklerinizi okul yemekhanesinde
yiyerek daha dengeli ve
sağlıklı beslenebilirsiniz.

İLKÖĞRETİM ÇOCUKLARI İÇİN SAĞLIKLI BESLENME

• Aşağıdaki 1. grupta bulunan besinlerden seçerek ekmek
arasına koyabilirsiniz.
• Bunun yanına alacağınız, 2. gruptaki iyi yıkanmış sebze
veya meyveler vitamin ihtiyacınızı karşılayacaktır.
• İçecek olarak okul kantininden alacağınız ayran veya süt
iyi bir seçim olacaktır.
Bazen okuldan alacağınız bir tost veya yine evden getireceğiniz 1-2 dilim börek yanına içecek olarak seçtiğiniz ayran veya süt de öğle yemeğiniz olabilir. Ama bunun üzerine çantanızda bulunduracağınız bir sebze veya meyveyi de yemelisiniz.
1. grup 2. grup
Haşlanmış yumurta Mevsime uygun,
Peynir iyi yıkanmış,
İyi pişmiş köfte taze sebze ve meyvelerden
Haşlanmış tavuk istediğinizi seçebilirsiniz.
Haşlanmış et
* Bunların yanına fındık, ceviz gibi kuruyemişlerin eklenmesi enerji,
protein ve mineral alımınıza destek olur
Beslenme çantasının her gün
çok iyi temizlenmesi gereklidir.
(Domates, salatalık, marul, kazınmış havuç, elma, üzüm, kiraz, erik gibi)

İLKÖĞRETİM ÇOCUKLARI İÇİN SAĞLIKLI BESLENME

Ara Öğünlerde Hangi Besinlerden Seçebilirsiniz?
Okulda veya özellikle okuldan eve geldiğinizde, dinlenirken ve ders çalışırken açlık hissettiğinizde ara öğünlerde seçeceğiniz besinler, aldığınız enerji miktarını etkiler. Şeker ve yağ içeriği fazla olan yiyeceklerle gereksiz yere fazla enerji almış olursunuz.
Ara öğünlerde meyve, ayran, süt, taze meyve suları, peynir-ekmek, küçük kek veya poğaça gibi yiyecek ve içeceklerle daha sağlıklı beslenmiş olursunuz. Tatlı yemek istediğiniz zamanlarda en iyi seçim, sütlaç veya muhallebi gibi sütlü tatlılardır.
Güvenli besin, temiz, bozulmamış ve içinde sağlığa zararlı maddeler bulundurmayan besinlerdir. Açıkta satılan besinler hem temiz değildir, hem de uygun koşullarda bulunmadıkları için bozulmuş olabilirler. Bu nedenle;
• Açıkta satılan yiyeceklerden satın almayınız,
• Sebze ve meyveleri çok iyi yıkamadan
yemeyiniz,
• Besin satın alırken son kullanma
tarihlerine dikkat ediniz,
• Kolay bozulacak besinleri buzdolabında
saklayınız.

İLKÖĞRETİM ÇOCUKLARI İÇİN SAĞLIKLI BESLENME

Besinlerin, sağlığı bozucu hale gelmemesi için yemek yerken kullanılan tabak, çatal, kaşık ve bardağın temiz olması çok önemlidir.
Ayrıca yemeğe oturmadan önce ve yemekten sonra ellerinizi yıkamaya da özen göstermelisiniz.
ENERJİ DENGESİ NEDİR?
Gün boyu tüketilen yiyecek ve içecekler bize enerji sağlar. Bu enerji tam olarak harcanamadığında şişmanlık görülür. Bunun tam tersi olarak alınan enerji, harcanandan az ise zayıflarız. Hem zayıflık hem de şişmanlık sağlıklı değildir.
Aldığımız enerji en çok, yürümek, oturmak, spor gibi yaptığımız bütün hareketler için harcanır. Ayrıca beyin, kalp, böbrek gibi organların çalışması, büyüme-gelişme ve yıpranan dokuların onarımı için de enerji gereklidir.
Normal vücut ağırlığını koruyabilmenin yolu yeterli dengeli beslenmek ve spor yapmak veya hareketli yaşamaktır. Hareketli yaşam ve spor yapmak aynı zamanda kalp-damar ve kemik sağlığı için de önemlidir.

İLKÖĞRETİM ÇOCUKLARI İÇİN SAĞLIKLI BESLENME

Bu nedenle günlük yaşamınızda olabildiğince hareketli olmaya özen göstermelisiniz.
Okulda, okul dışında veya evinizde bunu sağlayabilmek için, bilgisayar oyunları ile zaman geçirmek veya televizyon seyretmek yerine;
• Yüzme, basketbol, tenis gibi sevdiğiniz bir spor dalında
çalışabilirsiniz,
• Arkadaşlarınızla bahçe-park gibi güvenli alanlarda hareketli
oyunlar oynayabilir, koşabilir veya bisiklete binebilirsiniz,
• Ailenizle birlikte yürüyüşlere çıkabilirsiniz,
• Yürünebilecek mesafeleri, arabaya binmek yerine
yürüyerek gidebilirsiniz,
• Asansöre binmek yerine merdiven inip çıkabilirsiniz,
• Anne ve babanızın yaptığı ev ve bahçe işlerine yardımcı
olabilirsiniz,
• Özellikle okuldaki beden derslerini kaçırmamaya özen
gösterebilirsiniz.
Günlük hareketlerimizin dışında vücut çalışması için gereken enerjinin azaldığı veya artığı durumlar vardır. Örneğin;
• Büyümenin hızlı olduğu bebeklik ve çocukluk dönemlerinde
enerji harcaması daha fazladır
• Kızların vücut çalışması için harcadıkları enerji, erkeklerden
daha azdır

İLKÖĞRETİM ÇOCUKLARI İÇİN SAĞLIKLI BESLENME

• Enfeksiyon hastalıkları sırasında vücudun
harcadığı enerji artarBESLENME DOSTU OKUL
• Vücudunda bulunan kas miktarı fazla olanlar
vücut çalışması için daha fazla enerji
harcarlar
• Vücudunda yağ miktarı fazla olan şişman
bireyler, vücut çalışması için daha az enerji
harcarlar
• Spor yapan bireylerin vücut çalışması için
de harcadıkları enerji daha fazladır.
YAŞA GÖRE BÜYÜMENİN DEĞERLENDİRİLMESİ
Yaşınıza göre yeterli-dengeli beslenerek ve hareketli yaşayarak, kalıtsal özelliklerinize en uygun boy uzunluğuna ve vücut ağırlığına sahip olabilirsiniz.
Yaşa göre boy uzunluğu ve vücut ağırlığınızın nasıl olduğunu değerlendirebilmek için kullanılan bazı standartlar bulunmaktadır.
Kendiniz için değerlendirme yapmak istiyorsanız bu kitapta yer alan tabloları kullanabilirsiniz.
Bu tablolarda normal olarak kabul edilen değerlerin en alt ve en üst sınırları verilmiştir.
Boy uzunluğunuzu Tablo 1 ve
Vücut ağırlığınızı Tablo 2’deki değerlerle karşılaştırınız.


İLKÖĞRETİM ÇOCUKLARI İÇİN SAĞLIKLI BESLENME

Yaşa göre boy uzunluğunu ve vücut ağırlığını ayrı ayrı değerlendirmek bazen yanıltıcı olabilmektedir. Bu nedenle beden kitle indeksi denilen ve BKİ olarak kısaltılarak gösterilen daha iyi bir değerlendirme yöntemi bulunmaktadır.
Kendi beden kitle indeksinizi hesaplayarak Tablo 3’deki değerlerle karşılaştırabilirsiniz.
Beden Kitle İndeksini Nasıl Hesaplayabiliriz?
Önce büyüklerinizden birisine boy uzunluğunuzu ölçtürünüz ve unutmamak için bir kağıda yazınız. Bir de doğru bir terazide tartılarak vücut ağırlığınızı öğreniniz.
Hesaplama yapabilmek için boy uzunluğunuzu metre cinsinden yazınız ve bunun karesini alınız. Bir sayının karesi kendisiyle çarpımı sonucunda elde edilir. Vücut ağırlığınızı bulduğunuz sayıya bölünüz. Elde ettiğiniz sayıyı, yaşınıza göre Tablo 3’deki değerlerle karşılaştırınız.
ÖRNEK: 9 yaşında, erkek, boy uzunluğu 113 santimetre, vücut ağırlığı 36 kilogram olan bir çocuğun
• Metre cinsinden boy uzunluğu 1.13 dür
• Bunun karesini almak için bu rakamı kendisiyle çarpmak gereklidir
• 1.13 X 1.13 = 1.27
• BEDEN KİTLE İNDEKSİ (BKİ):
36 kg / 1.27 m2= 28.34 kg / m2
9 yaşındaki erkek çocuğun BKİ için tabloda en çok 21.5 değeri verilmiştir. Bulduğumuz 28.34 değeri bundan büyük olduğu için şişmanlık söz konusudur.
Eğer hesapladığımız değer en az olarak tabloda belirtilen değerden küçük olsaydı, bu durumda bireyin gereğinden daha zayıf olduğunu bulmuş olacaktık.
İLKÖĞRETİM ÇOCUKLARI İÇİN SAĞLIKLI BESLENME
31
Kendi boy uzunluğunuza ve ağırlığınıza göre hesapladığınız sonuç, en az değerinden küçük veya en çok değerinden büyük ise önce ailenizle görüşerek gerekiyorsa bir sağlık kuruluşunda bu durumun gerçek nedeninin ne olduğunu araştırınız.

Paylaş Facebook  Paylaş twitter  Paylaş google  Paylaş linkedin
Yayın: 11.02.2016 - Güncelleme: 23.12.2017 11:52 - Görüntülenme: 1460
Kaynak: beslenme.gov.tr
  Beğen | 2  kişi beğendi